Ja. AI-gebruik op de werkvloer is niet langer vooral een zaak van programmeurs en IT-specialisten. Commerciële en pedagogische functies gebruiken AI inmiddels intensiever dan ICT. De belangrijke vraag voor organisaties is daardoor niet alleen welke technologie zij kiezen, maar vooral hoe zij werk, vaardigheden en verantwoordelijkheid opnieuw inrichten.
De verschuiving blijkt uit het onderzoek AI in Nederland 2026 van Peil.nl en tech-watcher Vincent Everts, uitgevoerd onder circa 6.000 Nederlanders. Volgens de berichtgeving van Computable gebruikt 81% van de mensen in commerciële functies AI intensief. In pedagogische functies is dat 77%, in management 75% en in creatief en taalkundig werk eveneens 75%. ICT komt uit op 63%.
Dat ICT niet bovenaan staat, betekent niet dat de sector achterblijft. ICT-professionals begonnen juist eerder: het aandeel intensieve gebruikers groeide daar van 53% naar 63%. Andere beroepsgroepen maken nu een inhaalslag. AI verschuift daarmee van specialistische technologie naar een algemeen hulpmiddel voor het dagelijkse werk.
De groei is in korte tijd opvallend. In januari 2024 zei 55% van de Nederlanders nooit AI te gebruiken. In september 2026 is dat aandeel volgens AI in Nederland 2026 gedaald naar 28%. Tegelijk steeg het aandeel intensieve gebruikers, mensen die AI meerdere keren per week of dagelijks gebruiken, van 8% naar 45%.
Ook de toepassingen worden breder. Van de regelmatige gebruikers zet 63% AI in als alternatief voor een zoekmachine. De helft gebruikt AI om eigen teksten te verbeteren. Daarnaast gebruikt 35% AI om teksten samen te vatten en 35% om teksten te laten maken.
Die cijfers vragen om nuance. Gebruik zegt nog niets over kwaliteit, veiligheid of structurele waarde. Wie AI inzet om informatie te zoeken of een eerste versie van een tekst te maken, gebruikt iets anders dan een organisatie die AI koppelt aan klantgegevens, processen of besluitvorming. Toch is de richting helder: AI is voor veel werkenden geen uitzonderlijk experiment meer.
De beroepen met het hoogste intensieve gebruik delen een belangrijk kenmerk: veel werk draait om informatie verwerken, uitleg geven, communiceren, voorbereiden en aanpassen aan een specifieke situatie. Juist daarbij kan generatieve AI direct ondersteunen.
In commerciële functies kan AI helpen bij het voorbereiden van klantgesprekken, het structureren van klantinformatie, het maken van eerste voorstellen en het verbeteren van communicatie. Dat verklaart waarom de technologie hier snel landt.
Maar een goed commercieel gesprek is meer dan een overtuigende tekst. Een accountmanager moet de situatie van een klant begrijpen, een belofte kunnen waarmaken en afwegen wat passend is. AI kan voorbereiding versnellen. De mens blijft verantwoordelijk voor inhoud, relatie en afspraak.
Voor docenten en andere pedagogische professionals kan AI helpen bij lesvoorbereiding, differentiatie, het ontwikkelen van oefenmateriaal en het samenvatten van informatie. Dat biedt kansen om tijd vrij te maken voor begeleiding en persoonlijk contact.
Tegelijk vraagt onderwijs om extra zorgvuldigheid. Leerlingen en studenten verschillen in voorkennis, taalvaardigheid en ondersteuningsbehoefte. AI-uitkomsten moeten daarom altijd worden beoordeeld op juistheid, toegankelijkheid en didactische waarde. Persoonsgegevens en leerresultaten horen bovendien niet zonder duidelijke afspraken in willekeurige AI-tools terecht te komen.
Tekst, beeldideeën en formats zijn snel te genereren. Daardoor ligt de drempel om AI te gebruiken laag. Maar snelheid is geen kwaliteitsgarantie. Een professionele gebruiker controleert feiten, bronnen, auteursrechtelijke risico’s, toon en context.
AI kan het blanco scherm wegnemen. Het menselijke werk verschuift dan naar redactie, onderscheidend vermogen en de vraag wat een boodschap werkelijk moet bereiken.
De verschuiving betekent niet dat ICT minder belangrijk wordt. Integendeel: wanneer AI op grote schaal buiten de IT-afdeling wordt gebruikt, groeit de behoefte aan een goed technisch en organisatorisch fundament.
ICT krijgt er een bredere opdracht bij:
Dat vraagt om een andere rol dan uitsluitend technologie leveren. ICT wordt een partner in het ontwerpen van betrouwbaar werk met AI. Dat lukt alleen wanneer IT, HR, juridische experts, leidinggevenden en de professionals op de werkvloer samen optrekken.
Niet automatisch. Onder de meest intensieve AI-gebruikers verwacht 84% dat AI de eigen efficiëntie minstens kan verdubbelen. Daarnaast ziet 41% van de werkenden mogelijkheden om producten of diensten uit te breiden, verwacht 40% dat saai werk kan verdwijnen en noemt 38% kostenverlaging als kans.
Verwachtingen zijn echter geen gemeten resultaten. Een organisatie die productiviteitswinst wil aantonen, moet verder kijken dan het aantal AI-licenties of prompts. Meet bijvoorbeeld per toepassing:
Een snelle eerste versie kan waardevol zijn, maar alleen als controlewerk niet alle tijdwinst weer wegneemt. Daarom is het verstandig om klein te beginnen met een afgebakende taak en vooraf te bepalen wat een geslaagde toepassing is.
Het onderzoek laat zien dat de samenleving AI niet eenduidig als kans of bedreiging ziet. 45% van de respondenten ziet beide kanten, 25% vooral kansen en 30% vooral bedreigingen. De verschillen naar opleiding en ervaring zijn groot: 39% van de WO-opgeleiden ziet AI vooral als kans, tegenover 12% van de laagopgeleiden. Bij laagopgeleiden ziet 52% AI juist vooral als bedreiging.
Die verschillen verdienen aandacht. Als AI in steeds meer beroepen een basisinstrument wordt, moet iedereen de kans krijgen om ermee te leren werken. AI-geletterdheid gaat daarbij niet alleen over goede prompts schrijven. Het gaat ook over weten:
Wie medewerkers alleen toegang geeft tot een tool, laat hen met deze vragen alleen. Wie oefent met echte werksituaties, duidelijke grenzen stelt en ruimte maakt voor kritische vragen, bouwt aan passend vertrouwen.
De snelste route naar duurzame AI-adoptie begint niet met een brede uitrol, maar met een concreet werkprobleem. Kies een taak die veel tijd kost, goed af te bakenen is en waar een fout niet direct grote gevolgen heeft. Denk aan het samenvatten van interne documenten, het voorbereiden van een klantbrief of het structureren van veelgestelde vragen.
Leg vervolgens vooraf vast wat AI doet en wat de professional doet.
| Onderdeel | AI kan ondersteunen bij | De mens blijft verantwoordelijk voor |
|---|---|---|
| Informatie verwerken | samenvatten, ordenen, vergelijken | broncontrole, context en volledigheid |
| Communicatie voorbereiden | eerste opzet, alternatieve formuleringen | feiten, toon, goedkeuring en verzending |
| Analyse | patronen en aandachtspunten signaleren | interpretatie, besluit en opvolging |
| Proceswerk | standaardstappen voorbereiden | uitzonderingen, toestemming en herstel |
Wijs daarnaast per toepassing een eigenaar aan. Die eigenaar bewaakt het doel, de kwaliteit, de spelregels en de route voor vragen of incidenten. Zo blijft verantwoordelijkheid niet hangen bij de individuele medewerker die toevallig de AI-uitkomst gebruikt.
Voor toepassingen met grotere gevolgen, bijvoorbeeld rond selectie, beoordeling, onderwijsresultaten, krediet of zorg, zijn zwaardere waarborgen nodig. De EU AI Act hanteert daarvoor een risicogestuurde benadering. Organisaties doen er goed aan om vroeg te beoordelen welke regels, documentatie, menselijke controle en transparantie voor hun toepassing relevant zijn.
De cijfers uit AI in Nederland 2026 laten zien hoe snel AI zich buiten de traditionele ICT-domeinen verspreidt. Commercie, onderwijs, management en creatief werk gebruiken AI inmiddels intensief. Dat biedt kansen om kennis toegankelijker te maken, voorbereiding te versnellen en repetitief werk anders in te richten.
Maar de opbrengst ontstaat niet vanzelf. Organisaties moeten investeren in vaardigheden, veilige randvoorwaarden, betrouwbare data en heldere verantwoordelijkheid. Het gesprek gaat dus niet alleen over welke taken AI kan uitvoeren. Het gaat over welk werk beter wordt, welke menselijke kwaliteiten belangrijker worden en hoe we zorgen dat de voordelen van AI voor meer mensen bereikbaar zijn.
BRAIN Nederland ziet daarin een gezamenlijke opdracht voor de Nederlandse AI-sector. Niet alleen nieuwe toepassingen ontwikkelen, maar ook helpen om ze professioneel, begrijpelijk en verantwoord onderdeel van het werk te maken.
