Sinds 2 augustus 2026 is een nieuwe en belangrijke fase van de Europese AI Act ingegaan. Nieuwe transparantieverplichtingen zijn van toepassing en Europese en nationale toezichthouders kunnen verschillende onderdelen van de wet daadwerkelijk handhaven.
Voor organisaties betekent dit dat verantwoord AI-gebruik niet langer alleen een kwestie is van beleid en voorbereiding. Bedrijven en overheden moeten voor de regels die nu gelden kunnen aantonen dat hun AI-systemen en werkwijzen aan de AI Act voldoen.
Vanaf 2 augustus 2026 kan het Europese AI Office optreden tegen overtredingen door aanbieders van general-purpose AI-modellen. Het kan technische documentatie opvragen, modellen laten beoordelen, corrigerende maatregelen eisen en boetes opleggen.
Nationale toezichthouders zijn verantwoordelijk voor de handhaving bij veel andere AI-systemen. Organisaties kunnen daardoor worden gecontroleerd op verplichtingen die inmiddels van toepassing zijn.
Organisaties die chatbots, virtuele medewerkers, spraakassistenten of andere interactieve AI-systemen inzetten, moeten gebruikers in beginsel duidelijk informeren dat zij met AI communiceren.
Dit moet uiterlijk bij de eerste interactie gebeuren. Voor een gebruiker moet dus direct herkenbaar zijn dat het antwoord niet door een mens, maar door een AI-systeem wordt gegeven.
Dit geldt bijvoorbeeld voor:
De melding moet duidelijk, begrijpelijk en passend bij de situatie worden weergegeven.
Aanbieders van AI-systemen die tekst, beeld, video of audio genereren of bewerken, moeten hun systemen zo inrichten dat de output machineleesbaar kan worden gemarkeerd.
Zo’n markering maakt het mogelijk om technisch vast te stellen dat content door AI is gemaakt of gemanipuleerd. De markering moet doeltreffend, betrouwbaar en technisch uitvoerbaar zijn.
Voor bepaalde systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, kan voor deze technische verplichting een beperkte overgangsperiode gelden.
Organisaties die deepfakes publiceren of verspreiden, moeten duidelijk maken dat het beeld, de video of de audio kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd.
Dat geldt bijvoorbeeld voor:
De informatie moet duidelijk zichtbaar zijn wanneer iemand de content voor het eerst ziet of hoort.
Ook bepaalde AI-gegenereerde teksten over onderwerpen van publiek belang moeten als AI-content herkenbaar zijn. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld wanneer menselijke redactionele controle heeft plaatsgevonden en een persoon of organisatie de redactionele verantwoordelijkheid draagt.
Wanneer een organisatie AI gebruikt voor emotieherkenning of biometrische categorisatie, moeten betrokken personen daarover worden geïnformeerd.
Denk aan systemen die gezichtskenmerken, stemgebruik of ander gedrag analyseren om emoties of persoonlijke kenmerken af te leiden. Los van deze informatieplicht kunnen voor dergelijke toepassingen aanvullende beperkingen of verboden gelden.
De verplichting om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid van medewerkers geldt al sinds 2 februari 2025. Vanaf 2 augustus 2026 krijgt ook de handhaving van de AI Act verder vorm.
Organisaties moeten medewerkers daarom niet alleen toegang geven tot AI-tools, maar hen ook leren:
Een AI-licentie beschikbaar stellen is niet hetzelfde als verantwoord AI invoeren.
De volledige verplichtingen voor veel hoog-risico-AI-systemen zijn nog niet van toepassing. Voor verschillende zelfstandige hoog-risico-systemen is 2 december 2027 de volgende belangrijke datum. Voor hoog-risico-AI die onderdeel is van gereguleerde producten geldt veelal 2 augustus 2028.
Breng eerst in kaart welke AI-systemen binnen de organisatie worden gebruikt. Controleer vervolgens of gebruikers tijdig worden geïnformeerd, AI-content correct wordt gemarkeerd en medewerkers voldoende kennis hebben om veilig met AI te werken.
Sinds 2 augustus 2026 geldt een duidelijk uitgangspunt: wie AI inzet, moet daar transparant over zijn en verantwoordelijkheid nemen voor de manier waarop het systeem wordt gebruikt.
