De tweede editie van het Nationale AI in Inkoop Onderzoek, uitgevoerd onder 152 professionals in inkoop en contractmanagement, maakt duidelijk dat generatieve AI in korte tijd een vaste plek heeft gekregen binnen het vakgebied.
In 2024 gebruikte 62 procent van de ondervraagde professionals AI zakelijk. Inmiddels is dat gestegen naar 88 procent. Ook privé nam het gebruik toe: van 76 naar 95 procent.
AI is daarmee niet langer alleen het terrein van voorlopers. Inkopers gebruiken het onder meer voor het opstellen en verbeteren van teksten, het analyseren van informatie, het voorbereiden van gesprekken en het ondersteunen van besluitvorming.
Tegelijkertijd legt het onderzoek een belangrijk verschil bloot: individuele inkopers lopen vaak ver vooruit op de organisaties waarin zij werken.
De resultaten laten zien dat professionals die AI gebruiken daar daadwerkelijk voordeel van ervaren.
Een derde van de gebruikers geeft aan meer dan 10 procent productiviteitswinst te behalen. In 2024 was dat nog 14 procent. Daarnaast rapporteerden de deelnemers gemiddeld een kwaliteitsverbetering van 19 procent.
AI helpt dus niet alleen om sneller te werken. Het kan inkopers ook ondersteunen bij het maken van betere analyses, het vergelijken van alternatieven en het voorbereiden van beter onderbouwde beslissingen.
Juist dat is binnen inkoop belangrijk. De toegevoegde waarde van AI zit niet alleen in tijdsbesparing, maar ook in meer overzicht, consistentie en kwaliteit.
Ook het gebruikte AI-landschap verandert. Waar professionals aanvankelijk vooral experimenteerden met gratis versies van ChatGPT, stappen organisaties steeds vaker over op zakelijke oplossingen.
Microsoft Copilot is volgens het onderzoek momenteel de meest gebruikte zakelijke AI-tool, met een aandeel van ongeveer 50 procent. Ook ChatGPT Enterprise, Google Gemini en Claude worden vaker ingezet.
Die ontwikkeling is logisch. Organisaties stellen hogere eisen aan databescherming, beveiliging, toegangsbeheer en integratie met bestaande systemen.
Maar het beschikbaar stellen van een veilige tool is op zichzelf niet voldoende om echte impact te realiseren.
Een van de opvallendste resultaten uit het onderzoek is het verschil tussen professionals die wel en geen AI-training hebben gevolgd.
Van de getrainde professionals rapporteert 94 procent productiviteitswinst. Bij professionals zonder training is dat 66 procent. Getrainde medewerkers geven bovendien vaker aan dat AI de kwaliteit van hun werk verbetert.
Training moet daarbij verder gaan dan uitleg over knoppen, prompts of specifieke tools. Inkopers moeten leren:
Wie alleen een AI-tool aanbiedt, verandert nog geen organisatie. Daarvoor zijn ook vaardigheden, beleid, begeleiding en duidelijke doelstellingen nodig.
Dat veel organisaties nog geen meetbare voordelen zien, betekent niet dat AI onvoldoende potentieel heeft. Het betekent vooral dat individueel gebruik iets anders is dan succesvolle implementatie.
Zonder een gezamenlijke aanpak blijft AI vaak hangen in losse experimenten. Medewerkers gebruiken verschillende tools, ontwikkelen hun eigen werkwijzen en delen opgedane kennis slechts beperkt met collega’s.
Werkelijke impact ontstaat wanneer organisaties gerichte keuzes maken. Welke inkoopprocessen willen we verbeteren? Welke resultaten verwachten we? Waar blijft menselijk oordeel noodzakelijk? Hoe bewaken we veiligheid, kwaliteit en verantwoordelijkheid? En hoe meten we de opbrengsten?
Pas wanneer technologie, mensen en processen op elkaar worden afgestemd, kan AI structureel waarde toevoegen.
Voor BRAIN Nederland bevestigt dit onderzoek een ontwikkeling die in veel sectoren zichtbaar is: de technologie is beschikbaar, maar succesvolle adoptie vraagt om meer dan toegang tot een AI-tool.
Organisaties moeten investeren in AI-geletterdheid, verantwoord gebruik, duidelijke verantwoordelijkheden en het opnieuw ontwerpen van werkprocessen. Daarbij moet niet de technologie, maar de gewenste verbetering centraal staan.
Het Tweede Nationale AI in Inkoop Onderzoek laat zien dat de eerste grote stap is gezet: inkopers gebruiken AI massaal. De volgende stap is aan organisaties. Zij moeten individueel gebruik vertalen naar structurele, veilige en meetbare waarde.
De echte impact blijft nu misschien nog achter. Maar organisaties die investeren in mensen, processen en een duidelijke AI-aanpak kunnen die achterstand snel omzetten in een voorsprong.
Bron: Tweede Nationale AI in Inkoop Onderzoek, gepubliceerd in Deal! Magazine, juni 2026. Het onderzoek werd uitgevoerd onder 152 professionals in inkoop en contractmanagement.
